{"id":16205,"date":"2021-01-15T10:00:58","date_gmt":"2021-01-15T09:00:58","guid":{"rendered":"http:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/?p=16205"},"modified":"2021-01-21T19:59:14","modified_gmt":"2021-01-21T18:59:14","slug":"zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/","title":{"rendered":"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19"},"content":{"rendered":"

Decyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu \u2013 podkre\u015bla Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski w Stanowisku na temat szczepionek.<\/strong><\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w przedstawia ocen\u0119 korzystania ze szczepionek przygotowanych na bazie p\u0142odowych linii kom\u00f3rkowych podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nie wszystkie szczepionki by\u0142y lub s\u0105 produkowane z wykorzystaniem tej technologii.<\/p>\n

Maj\u0105c na uwadze moralnie istotny problem zwi\u0105zku szczepionek z aborcj\u0105 (tych, kt\u00f3re z niej korzystaj\u0105), dokument wskazuje na trzy stopnie odpowiedzialno\u015bci: 1) ci\u0119\u017cka odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna z tytu\u0142u aborcji przeprowadzonej \u201ew spos\u00f3b zamierzony jako cel lub \u015brodek\u201d; 2) ci\u0119\u017cka odpowiedzialno\u015b\u0107 z tytu\u0142u wykorzystania \u201emateria\u0142u biologicznego\u201d pochodz\u0105cego z p\u0142od\u00f3w abortowanych w produkcji omawianych szczepionek. W tym przypadku aborcja stanowi nieod\u0142\u0105czne ogniwo w osi\u0105gni\u0119ciu tych szczepionek, a tym samym zawiera w sobie akceptacj\u0119 aborcji jako czynu potrzebnego i przynosz\u0105cego korzystny efekt; 3) warunkowa odpowiedzialno\u015b\u0107 os\u00f3b korzystaj\u0105cych z tych szczepionek.<\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych zaznacza, \u017ce nie ponosz\u0105 winy osoby, kt\u00f3re s\u0105 przeciwne aborcji i przemys\u0142owemu wykorzystaniu ludzkiego materia\u0142u biologicznego. Nie uczestnicz\u0105 one w procesie produkcyjnym tych szczepionek, ale w trosce o swoje \u017cycie lub zdrowie mog\u0105 z nich korzysta\u0107. Osoby takie by\u0142yby jednak winne moralnego poparcia dla tych szczepionek i technologii ich produkcji, je\u017celi by je przyjmowa\u0142y, maj\u0105c do dyspozycji inne szczepionki wolne od powy\u017cszych zastrze\u017ce\u0144.<\/p>\n

W dalszej cz\u0119\u015bci dokument wskazuje, \u017ce \u201edecyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu\u201d, gdy\u017c to ostatecznie ona ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoje \u017cycie i zdrowie, a cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c za zdrowie innych os\u00f3b.<\/p>\n

Dokument nie lekcewa\u017cy r\u00f3\u017cnych zagro\u017ce\u0144, kt\u00f3re s\u0105 cytowane w kompetentnych opiniach czy wskazywane przez samych producent\u00f3w szczepionek. Celem unikni\u0119cia tych zagro\u017ce\u0144 lub ich istotnego z\u0142agodzenia, korzystanie ze szczepionek, jak i decyzja o ich przyj\u0119ciu, winny by\u0107 konsultowane z kompetentnym lekarzem. Dotyczy to zw\u0142aszcza os\u00f3b obci\u0105\u017conych przez okre\u015blone choroby.
\nBP KEP<\/p>\n

Publikujemy pe\u0142ny tekst Stanowiska:<\/p>\n

Stanowisko Zespo\u0142u Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski dotycz\u0105ce szczepionek.<\/span>
\n<\/strong>1. Wynalezienie szczepionek mo\u017ce by\u0107 uznane \u2013 z perspektywy medycyny prewencyjnej \u2013 za szczeg\u00f3lny owoc daru udzielonego cz\u0142owiekowi przez Boga, kt\u00f3remu nie jest oboj\u0119tny los cz\u0142owieka i zagro\u017cenia zwi\u0105zane z chorobami, w tym tak\u017ce z chorobami zaka\u017anymi. Jako Ojciec ca\u0142ego stworzenia On \u201e\u015bmierci nie uczyni\u0142 i nie cieszy si\u0119 ze zguby \u017cyj\u0105cych\u201d (Mdr 1,13). Ponadto Ksi\u0119ga M\u0105dro\u015bci nazywa Go Mi\u0142o\u015bnikiem \u017cycia (por. Mdr 11,26). W\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej ojcowskiej dobroci Boga \u2013 objawiaj\u0105cej si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dost\u0119pnych szczepionkach \u2013 uda\u0142o si\u0119 wyeliminowa\u0107 wiele chor\u00f3b zaka\u017anych, kt\u00f3re wcze\u015bniej mia\u0142y charakter letalny (tzn. prowadzi\u0142y do \u015bmierci), lub stawa\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 niepe\u0142nosprawno\u015bci i cierpienia cz\u0142owieka (jak np. dur brzuszny, cholera, d\u017cuma, r\u00f3\u017cyczka, odra, ospa prawdziwa czy ostre nagminne pora\u017cenie dzieci\u0119ce \u2013 \u0142ac. poliomyelitis<\/em>).
\n2. Historia szczepionek si\u0119ga ko\u0144ca XIX wieku. W 1885 r. pierwsz\u0105 szczepionk\u0119 opracowa\u0142 Ludwik Pasteur. Uratowa\u0142a ona \u017cycie ma\u0142ego ch\u0142opca pogryzionego przez psa chorego na w\u015bcieklizn\u0119. Od tamtego czasu \u2013 zw\u0142aszcza od XX wieku \u2013 zosta\u0142y opracowane skuteczne szczepionki przeciw chorobom zaka\u017anym i s\u0105 prowadzone dobroczynne szczepienia.
\n3. W efekcie szczepie\u0144 wiele ze wspomnianych chor\u00f3b zacz\u0119\u0142o zanika\u0107, a niekt\u00f3re z nich nie s\u0105 ju\u017c notowane (jak ospa prawdziwa). Jednak\u017ce \u2013 odk\u0105d zacz\u0119to rozpowszechnia\u0107 negatywne opinie na temat szczepionek i w efekcie coraz wi\u0119cej os\u00f3b zacz\u0119\u0142o rezygnowa\u0107 ze szczepie\u0144 \u2013 choroby zaka\u017ane zacz\u0119\u0142y na nowo powraca\u0107, nios\u0105c stopniowe pogorszenie stanu zdrowia os\u00f3b i ca\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw, czasem prowadz\u0105c nawet do \u015bmierci. Najcz\u0119\u015bciej niestety poszkodowane tymi zaniechaniami bywaj\u0105 dzieci, kt\u00f3re nie bior\u0105 udzia\u0142u w podejmowaniu decyzji dotycz\u0105cych szczepienia.
\n4. Nowa fala dyskusji na temat szczepionek rozwin\u0119\u0142a si\u0119 wraz z zapowiedzi\u0105 wprowadzenia szczepionek przeciwko chorobie koronawirusowej COVID-19, kt\u00f3rej przyczyn\u0105 jest wirus SARS-CoV-2. Z jednej strony nie brak przekonania, co do konieczno\u015bci ich stosowania celem przezwyci\u0119\u017cenia pandemii, dokuczliwych jej konsekwencji dla jako\u015bci \u017cycia indywidualnego i spo\u0142ecznego, z drugiej strony szerz\u0105 si\u0119 sprzeciwy. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 motywowane zastrze\u017ceniami etycznymi, inne zdaj\u0105 si\u0119 wi\u0105zane z teoriami \u201espiskowymi\u201d lub mitami.<\/p>\n

Wobec powy\u017cszego Zesp\u00f3\u0142 nie zajmuje stanowiska \u2013 zw\u0142aszcza wobec opinii i publikacji wyrokuj\u0105cych o przysz\u0142o\u015bciowych skutkach szczepionek \u2013 nie maj\u0105c \u017cadnej pewno\u015bci co do ich s\u0142uszno\u015bci. Niekt\u00f3re z nich uznaje zdecydowanie za nieodpowiedzialne i pozbawione podstaw naukowych.
\n5. Celem niniejszego dokumentu nie jest szczeg\u00f3\u0142owa analiza wszystkich aspekt\u00f3w, zw\u0142aszcza medycznych, dotycz\u0105cych szczepionek. Dla oczywistych powod\u00f3w nie uznaje si\u0119 za konieczne szerokie udowadnianie ich charakteru dobroczynnego i potrzeby ich stosowania, gdy\u017c zdrowie, kt\u00f3remu s\u0142u\u017c\u0105, jest jednym z najwa\u017cniejszych d\u00f3br ka\u017cdego cz\u0142owieka. Niniejszy dokument ma natomiast na celu zwr\u00f3cenie uwagi na ich wymiar moralny oraz na rozpowszechniane opinie nios\u0105ce ze sob\u0105 aspo\u0142eczne skutki, zw\u0142aszcza wtedy, gdy owocuj\u0105 one ryzykiem pozbawienia fundamentalnych d\u00f3br ma\u0142ych dzieci \u2013 w pe\u0142ni zale\u017cnych od opieki os\u00f3b doros\u0142ych.
\n6. Zastrze\u017cenia wysuwane pod adresem szczepionek mo\u017cna podzieli\u0107 dzi\u015b na dwie zasadnicze grupy. Pierwsza z nich ma na uwadze opinie na temat ich szkodliwo\u015bci, druga odnosi si\u0119 do stosowanych biotechnologii w ich produkcji.<\/p>\n

Opinie o szkodliwo\u015bci szczepionek.
\n7. W dyskusjach o szczepionkach o szkodliwo\u015bci najcz\u0119\u015bciej wskazuje si\u0119 na obecno\u015b\u0107 dw\u00f3ch tzw. adiuwant\u00f3w dodawanych do szczepionek, a mianowicie tiomersalu<\/em> (etylowa posta\u0107 rt\u0119ci) i zwi\u0105zk\u00f3w glinu. Pierwszy z nich chroni(\u0142) niekt\u00f3re szczepionki przed zanieczyszczeniami i utrat\u0105 warto\u015bci. Drugi, czyli zwi\u0105zki glinu, s\u0105 (by\u0142y) stosowane celem zwi\u0119kszenia reakcji immunogennej organizmu, a wi\u0119c skuteczno\u015bci szczepionki.
\n8. W kwestii szkodliwo\u015bci szczepionek trzeba odda\u0107 g\u0142os tym specjalistom, kt\u00f3rych naukowa uczciwo\u015b\u0107 budzi zaufanie. Specjali\u015bci ci zapewniaj\u0105, \u017ce zastosowanie tych adiuwant\u00f3w dzi\u015b zanika, gdy\u017c w dobie post\u0119pu technologicznego nie ma konieczno\u015bci si\u0119gania po nie. Co wi\u0119cej, je\u017celi sk\u0142adniki te by\u0142y lub s\u0105 jeszcze niekiedy stosowane, wyst\u0119puj\u0105 tylko w ilo\u015bciach \u015bladowych, nieszkodliwych dla biorcy.
\nWarto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce tiomersal<\/em> nie kumuluje si\u0119 w organizmie, ale jest wydalany w ci\u0105gu kilku dni (dotyczy to r\u00f3wnie\u017c niemowl\u0105t). Skutkiem ubocznym tego zwi\u0105zku mog\u0105 by\u0107 reakcje alergiczne, kt\u00f3rym mo\u017cna jednak zaradzi\u0107.<\/p>\n

Z kolei zwi\u0105zki glinu, je\u015bli s\u0105 jeszcze stosowane, daj\u0105 pozytywny efekt. Pozwalaj\u0105 na zmniejszenie dawki szczepionki oraz ilo\u015bci wszczepianych antygen\u00f3w, co oznacza os\u0142abienie jej ewentualnych negatywnych skutk\u00f3w. Je\u015bli si\u0119 za\u015b one pojawiaj\u0105, s\u0105 \u0142agodniejsze. Co wi\u0119cej, z bada\u0144 farmakokinetycznych wynika, \u017ce okres p\u00f3\u0142trwania eliminacji glinu z organizmu cz\u0142owieka wynosi oko\u0142o 24 godziny, a dawk\u0119 1 mg\/kg mc.\/24 h uznaje si\u0119 za bezwzgl\u0119dnie bezpieczn\u0105 (norma dobowej ekspozycji). Dawka glinu zawarta w pojedynczej dawce szczepionki (nie wi\u0119cej ni\u017c 1,25 mg\/dawk\u0119) jest wi\u0119c znacznie mniejsza ni\u017c dopuszczalna norma.
\n9. Specjali\u015bci podkre\u015blaj\u0105 te\u017c, \u017ce pojawiaj\u0105ce si\u0119 rzadko powa\u017cniejsze objawy uboczne tych szczepionek, s\u0105 nie tyle efektem samego szczepienia, co przewa\u017cnie choroby, szczeg\u00f3lnie wrodzonej, przebiegaj\u0105cej bezobjawowo u dziecka. St\u0105d zawsze przed podaniem szczepionki dziecko wymaga zbadania przez kompetentnego lekarza.
\n10. Zesp\u00f3\u0142 nie podziela opinii niekt\u00f3rych o\u015brodk\u00f3w i zespo\u0142\u00f3w naukowych, wskazuj\u0105cych na mo\u017cliwy wp\u0142yw nowych szczepionek skierowanych przeciwko wirusowi Covid-19, opartych na mRNA (szczepionka firmy Pfizer\/BioNTech oraz jedna z dw\u00f3ch szczepionek firmy Moderna), na integralno\u015b\u0107 materia\u0142u genetycznego cz\u0142owieka. Informacje te nie maj\u0105 \u017cadnego uzasadnienia w \u015bwietle wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy z zakresu genetyki cz\u0142owieka.<\/p>\n

Etyczny wymiar produkcji szczepionek
\n11. W\u015br\u00f3d wielu os\u00f3b moralne opory budz\u0105 r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re biotechnologiczne elementy produkcji szczepionek. \u0179r\u00f3d\u0142em s\u0142usznego sprzeciwu jest wykorzystywanie w ich produkcji linii kom\u00f3rkowych wytworzonych z abortowanych p\u0142od\u00f3w. Wieloletnie lekcewa\u017cenie oraz przemilczanie sprzeciwu licz\u0105cej si\u0119 cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa, czy te\u017c r\u00f3\u017cnych o\u015brodk\u00f3w moralnie wra\u017cliwych wobec aborcji oraz wobec takiej technologii, ale r\u00f3wnie\u017c zaniechanie instytucjonalnych nacisk\u00f3w na firmy farmaceutyczne korzystaj\u0105ce z tej technologii, doprowadzi\u0142o dzi\u015b do utraty zaufania do takich szczepionek.
\n12. Brak tego zaufania zosta\u0142 nies\u0142usznie rozci\u0105gni\u0119ty na wszystkie szczepionki i wszystkie elementy samej biotechnologii ich produkcji. Problem ten pog\u0142\u0119bia fakt, \u017ce nie jest rzecz\u0105 pewn\u0105 i powszechnie wiadom\u0105, z jakiej technologii korzystaj\u0105 poszczeg\u00f3lne firmy farmaceutyczne. W efekcie trudno dzi\u015b przekona\u0107 licz\u0105c\u0105 si\u0119 grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105, \u017ce z tej technologii budz\u0105cej s\u0142uszne zastrze\u017cenia, nie korzysta si\u0119 w produkcji wszystkich szczepionek. Coraz trudniej zatem jest zach\u0119ci\u0107 ludzi do korzystania z nich.<\/p>\n

Spora cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nie chce te\u017c uwierzy\u0107 specjalistom, kt\u00f3rzy znaj\u0105c szczeg\u00f3\u0142y produkcji szczepionek podkre\u015blaj\u0105, \u017ce tylko niekt\u00f3re szczepionki korzystaj\u0105 z tej technologii; pozosta\u0142e wykorzystuj\u0105 inne procedury lub tylko po\u015brednio dotykaj\u0105 linii kom\u00f3rkowych p\u0142odowych. Specjali\u015bci potwierdzaj\u0105 wi\u0119c, \u017ce tylko produkcja szczepionki przeciwko r\u00f3\u017cyczce korzysta z kom\u00f3rek p\u0142od\u00f3w abortowanych, z kolei szczepionka przeciw COVID-19 firm Pfizer\/BioNTech korzysta\u0142a z nich tylko na etapie pocz\u0105tkowego testowania jej wp\u0142ywu na ludzkie kom\u00f3rki; nie wykorzystuje ich natomiast w sensie \u015bcis\u0142ym do produkcji szczepionki. W ko\u0144cu podkre\u015bla si\u0119 te\u017c, \u017ce w samych szczepionkach nie ma p\u0142odowych kom\u00f3rek, lecz tylko pozbawione zjadliwo\u015bci wirusy namno\u017cone na tych kom\u00f3rkach.
\n13. Maj\u0105c na uwadze przedstawione obawy i s\u0142uszne zastrze\u017cenia moralne wobec omawianych szczepionek, Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski pragnie podkre\u015bli\u0107, \u017ce uwagi te nie maj\u0105 charakteru bezwzgl\u0119dnego. Wypowiadaj\u0105c takie zdanie nie rozmi\u0119kcza si\u0119 w punkcie wyj\u015bcia zasad moralnych i zdecydowanego stanowiska Magisterium Ko\u015bcio\u0142a w kwestii aborcji, wykorzystania w celach naukowych \u201emateria\u0142u biologicznego\u201d pochodzenia ludzkiego, a tak\u017ce potrzeby roztropno\u015bci w podej\u015bciu do szczepionek. One zawsze zachowuj\u0105 swoj\u0105 aktualno\u015b\u0107.
\n14. W kwestii wykorzystania w produkcji szczepionek linii kom\u00f3rkowych z p\u0142od\u00f3w abortowanych Stolica Apostolska wypowiedzia\u0142a si\u0119 ju\u017c czterokrotnie. Na tych wypowiedziach opiera si\u0119 te\u017c stanowisko Zespo\u0142u Ekspert\u00f3w KEP ds. Bioetycznych KEP. Przypominamy, \u017ce stanowisko Ko\u015bcio\u0142a w omawianej kwestii i opinia Zespo\u0142u opiera si\u0119 na tradycyjnym nauczaniu teologii moralnej i opracowaniach klasyk\u00f3w reprezentuj\u0105cych t\u0119 nauk\u0119, w tym na nauczaniu papie\u017ca Jana Paw\u0142a II (por. Encyklika Veritatis splendor<\/em>, Rzym 1993). Szczeg\u00f3\u0142owe wyja\u015bnienie tych tradycyjnych zasad podaje odpowied\u017a Papieskiej Akademii \u017bycia z 9.06.2005 na pytanie Pani Debry L. Vinnedge, Dyrektor Children of God for Life, (Floryda, USA), dotycz\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci korzystania z omawianych szczepionek. Dalej stanowisko to jest ponawiane w kolejnych dokumentach Ko\u015bcio\u0142a: Kongregacja Nauki Wiary \u2013 Instrukcja Dignitas personae<\/em> (Rzym 2008), Pontificia Accademia per la Vita \u2013 Nota circa l\u2019uso dei vaccini<\/em> (Rzym 2017), Kongregacja Nauki Wiary \u2013 Nota na temat moralnej oceny stosowania niekt\u00f3rych szczepionek przeciw Covid-19<\/em> (Rzym 2020).
\n15. Wszystkie powy\u017csze dokumenty niezmiennie powtarzaj\u0105 \u2013 co mo\u017ce by\u0107 ju\u017c uznane za godn\u0105 odniesienia tradycj\u0119 w tym nauczaniu \u2013 \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek, w tym katolik, mo\u017ce korzysta\u0107 ze szczepionek, nawet opracowanych z wykorzystaniem linii kom\u00f3rkowych abortowanych p\u0142od\u00f3w, je\u017celi nie s\u0105 dost\u0119pne inne szczepionki niebudz\u0105ce takich zastrze\u017ce\u0144.
\n16. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z takich szczepionek wynika \u2013 jak ju\u017c wcze\u015bniej zauwa\u017cono \u2013 z tradycyjnego katolickiego nauczania teologicznomoralnego. Dla u\u0142atwienia zrozumienia tego nauczania przez osoby nie posiadaj\u0105ce przygotowania filozoficznego i teologicznego Zesp\u00f3\u0142 pragnie przypomnie\u0107 podstawowe zakresy odpowiedzialno\u015bci moralnej, na kt\u00f3re wskazuje cytowany dokument Stolicy Apostolskiej z 2005 roku.
\n17. W produkcji i u\u017cyciu szczepionek opracowanych na bazie kom\u00f3rek abortowanego dziecka nale\u017cy wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy stopnie odpowiedzialno\u015bci:
\n17.1. \u2013 Ci\u0119\u017cki wyst\u0119pek przeciwko \u017cyciu ludzkiemu i grzech \u015bmiertelny pope\u0142nia ten, kto przeprowadza w \u201espos\u00f3b zamierzony jako cel lub \u015brodek\u201d aborcj\u0119 lub stanowi ona konieczne ogniwo w takim zabiegu (por. np. Katechizm Ko\u015bcio\u0142a katolickiego<\/em>, Pozna\u0144 2000 nr 2270-2271; tak\u017ce Kongregacja Nauki Wiary. Deklaracja o przerywaniu ci\u0105\u017cy De abortu procurato<\/em>. Rzym 1974; Jan Pawe\u0142 II. Encyklika Evangelium vitae<\/em>. Rzym 1995). Oznacza to, \u017ce zw\u0142aszcza katolik, kt\u00f3ry ma by\u0107 \u015bwiadkiem \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia, nie mo\u017ce uczestniczy\u0107 w takim zabiegu, ani go w jakikolwiek spos\u00f3b popiera\u0107.
\n17.2. \u2013 Moraln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 ponosi ten, kto wykorzystuje kom\u00f3rki lub tkanki abortowanego ludzkiego p\u0142odu (i dopuszcza si\u0119 manipulacji na takich cz\u0119\u015bciach \u2013 por. KKK nr 2300) w okre\u015blonych procesach, gdzie aborcja stanowi nieod\u0142\u0105czny element w osi\u0105gni\u0119ciu okre\u015blonego celu (tutaj dla wyprodukowania szczepionki). W takiej postawie osoba(y) przez uczestnictwo w produkcji szczepionki daje(\u0105) wyraz swojej akceptacji dla aborcji, a wi\u0119c dla z\u0142a moralnego.
\n17.3. \u2013 Nie ponosi si\u0119 natomiast takiej odpowiedzialno\u015bci, je\u017celi korzystanie ze szczepionki nie mo\u017ce by\u0107 uto\u017csamiane z akceptacj\u0105 dla aborcji i dla nieetycznego obchodzenia si\u0119 z ludzkim \u201emateria\u0142em biologicznym\u201d. Wym\u00f3g ten zostaje wzmocniony przez fakt, \u017ce dana osoba w \u017caden spos\u00f3b nie uczestniczy w procesie produkcyjnym takich szczepionek i daje zdecydowany wyraz dezaprobaty dla aborcji. O etycznej odpowiedzialno\u015bci z tytu\u0142u moralnego wspierania produkcji tych szczepionek mo\u017cna by m\u00f3wi\u0107, gdyby potrzeb\u0119 skorzystania z nich dana osoba mog\u0142aby zaspokoi\u0107 przy pomocy innej szczepionki, kt\u00f3ra jest wolna od wy\u017cej przedstawionych zastrze\u017ce\u0144 moralnych, jednak tego nie czyni. Kongregacja Nauki Wiary podkre\u015bla konsekwentnie, \u017ce \u201epowinno si\u0119 zawsze uwzgl\u0119dnia\u0107 wym\u00f3g moralny, aby nie by\u0142o w [korzystaniu z takiej szczepionki] \u017cadnego wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w dobrowolnym przerywaniu ci\u0105\u017cy i nie spowodowa\u0142o si\u0119 zgorszenia\u201d (Instrukcja Dignitas personae<\/em>, nr 35; Nota na temat moralnej oceny stosowania niekt\u00f3rych szczepionek przeciw Covid-19<\/em>, nr 3). Jednocze\u015bnie w tym samym dokumencie Kongregacja dodaje: \u201ezagro\u017cenie \u017cycia dziecka mo\u017ce upowa\u017cni\u0107 rodzic\u00f3w do zastosowania szczepionki wyprodukowanej przy u\u017cyciu linii kom\u00f3rkowych niegodziwego pochodzenia\u201d (Instrukcja Dignitas personae<\/em>, nr 35).<\/p>\n

Powy\u017cszy etap analiz daje si\u0119 wi\u0119c stre\u015bci\u0107 nast\u0119puj\u0105co: je\u017celi nie ma innych szczepionek, wolno stosowa\u0107 te, kt\u00f3re s\u0105 dost\u0119pne (por. Nota na temat moralnej oceny stosowania niekt\u00f3rych szczepionek przeciw Covid-19<\/em>, nr 2), czyni\u0105c jednocze\u015bnie naciski na firmy farmaceutyczne i struktury opieki zdrowotnej, aby postara\u0142y si\u0119 o szczepionki nie budz\u0105ce zastrze\u017ce\u0144 moralnych.<\/p>\n

Zakres powinno\u015bci poddania si\u0119 szczepieniom
\n18. W r\u00f3\u017cnych wypowiedziach Ko\u015bci\u00f3\u0142 przypomina o indywidualnej odpowiedzialno\u015bci ka\u017cdej osoby. To ona w swym sumieniu musi roztropnie podejmowa\u0107 odpowiedzialne decyzje o charakterze moralnym. Nie chodzi wi\u0119c tutaj o osobiste \u201ewidzi mi si\u0119\u201d, czy \u201ea ja uwa\u017cam, \u017ce \u2026\u201d, ale o odpowiedzialno\u015b\u0107 uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 ca\u0142o\u015bciowo obowi\u0105zek troski o zdrowie i \u017cycie, maj\u0105c na uwadze zwi\u0105zane z nimi fundamentalne warto\u015bci moralne. W omawianym problemie chodzi o skutek dobroczynny szczepionki dla zdrowia i \u017cycia tak konkretnej osoby, jak i ludzkiej spo\u0142eczno\u015bci. Tote\u017c nale\u017cy uzna\u0107 za po\u017c\u0105dan\u0105 tak\u0105 postaw\u0119, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek stara si\u0119 rozpozna\u0107 razem z kompetentnym lekarzem niekorzystne skutki uboczne danej szczepionki. Przyk\u0142adem takiej sytuacji mog\u0105 by\u0107 doniesienia o efektach masowych szczepie\u0144 produktem Pfizera\/BioNTecha, gdy stwierdzono, \u017ce nie powinny go przyjmowa\u0107 osoby z chorobami o pod\u0142o\u017cu alergicznym. Analogiczne problemy mog\u0105 dotyczy\u0107 ka\u017cdej innej szczepionki.
\n19. Jednocze\u015bnie nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce szczepienie nie jest jedyn\u0105 drog\u0105 uzyskania odporno\u015bci na infekcj\u0119 wirusem SARS-CoV-2. Uzyskuje si\u0119 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c drog\u0105 naturaln\u0105 na drodze produkcji przeciwcia\u0142 przez organizm osoby wyleczonej. St\u0105d te\u017c Zesp\u00f3\u0142 zach\u0119ca ozdrowie\u0144c\u00f3w do oddawania osocza zawieraj\u0105cego przeciwcia\u0142a. Mo\u017ce ono wspomaga\u0107 leczenie chorych.
\n20. Powy\u017csza zasada obowi\u0105zku troski o zdrowie i \u017cycie dotyczy te\u017c stosunku rodzic\u00f3w do szczepienia ich dzieci. Ko\u015bci\u00f3\u0142 popiera ich prawo do autonomicznych decyzji opieku\u0144czych. Jednocze\u015bnie jednak przypomina, \u017ce w decyzjach w sprawie szczepienia dzieci znajduje wyraz odpowiedzialno\u015b\u0107 za ich prawid\u0142owy rozw\u00f3j i ochron\u0119 przed ubytkami sprawno\u015bci psychofizycznej. Nie powinni si\u0119 wi\u0119c oni kierowa\u0107 tylko osobistym uznaniem, ale nade wszystko zdrowiem dzieci. Istotn\u0105 pomoc w tym rozpoznaniu stanowi\u0105 kompetentni lekarze, a nie opinia publiczna.
\n21. Uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci pojawiaj\u0105ce si\u0119 w trakcie konsultacji z kompetentnym lekarzem czy te\u017c oparte na rzetelnej wiedzy specjalist\u00f3w \u2013 do czasu ich rozstrzygni\u0119cia \u2013 usprawiedliwiaj\u0105 odmow\u0119 poddania szczepieniu siebie czy dzieci.
\n22. W przytoczonych wy\u017cej dokumentach Ko\u015bci\u00f3\u0142 podkre\u015bla, \u017ce decyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu. Nikt wi\u0119c nie powinien by\u0107 zmuszany do korzystania z tych \u015brodk\u00f3w prewencji. Jednak\u017ce w\u0142a\u015bciwie podj\u0119ta decyzja nie zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od stopnia moralnej wra\u017cliwo\u015bci danej osoby czy od subiektywnej oceny stanu swojego zdrowia. Zwracaj\u0105c uwag\u0119 na spo\u0142eczn\u0105 natur\u0119 ka\u017cdego cz\u0142owieka Ko\u015bci\u00f3\u0142 przypomina te\u017c obowi\u0105zek troski o dobro bli\u017aniego i dobro wsp\u00f3lne, czyli ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa: \u201eCi, kt\u00f3rzy ze wzgl\u0119du na sumienie, odrzucaj\u0105 szczepionki wyprodukowane z linii kom\u00f3rkowych pochodz\u0105cych od abortowanych p\u0142od\u00f3w, powinni innymi sposobami profilaktycznymi i w\u0142a\u015bciwymi zachowaniami powzi\u0105\u0107 kroki dla unikni\u0119cia stania si\u0119 no\u015bnikami transmisji czynnika infekcyjnego. W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny powinni oni unika\u0107 wszelkiego zagro\u017cenia dla zdrowia tych, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 zosta\u0107 zaszczepieni z powod\u00f3w medycznych lub innej natury, a kt\u00f3rzy s\u0105 osobami najbardziej wra\u017cliwymi\u201d (Nota na temat moralnej oceny stosowania niekt\u00f3rych szczepionek przeciw Covid-19<\/em>, nr 5).
\n23. W ramach podsumowania Zesp\u00f3\u0142 raz jeszcze przypomina, \u017ce \u017cycie i zdrowie s\u0105 cennymi darami udzielonymi cz\u0142owiekowi i powierzonymi jego roztropnej odpowiedzialno\u015bci. Jest to odpowiedzialno\u015b\u0107, kt\u00f3ra przekracza ramy wy\u0142\u0105cznej troski o siebie samego. Mi\u0119dzyludzka solidarno\u015b\u0107 \u2013 motywowana ewangeliczn\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 bli\u017aniego \u2013 przypomina w kontek\u015bcie zagro\u017cenia pandemi\u0105 i dost\u0119pnych szczepie\u0144 obowi\u0105zek troski tak\u017ce o drugiego cz\u0142owieka \u2013 o wsp\u00f3lnot\u0119 ludzk\u0105. Taka postawa winna znamionowa\u0107 i by\u0107 wnoszona przez kultur\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, w kr\u0119gu kt\u00f3rej \u017cyjemy.<\/p>\n

Niniejszy dokument powsta\u0142 z inicjatywy Rady Sta\u0142ej Konferencji Episkopatu Polski i zosta\u0142 zatwierdzony przez Sekretariat tej\u017ce Konferencji.<\/p>\n

W imieniu Zespo\u0142u Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP
\n+ J\u00f3zef Wr\u00f3bel SCJ – Przewodnicz\u0105cy Zespo\u0142u<\/p>\n

Warszawa, 23 grudnia 2020 roku<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Decyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu \u2013 podkre\u015bla Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski w Stanowisku na temat szczepionek. Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w przedstawia ocen\u0119 korzystania ze szczepionek przygotowanych na bazie p\u0142odowych linii kom\u00f3rkowych podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nie wszystkie szczepionki by\u0142y lub s\u0105 produkowane z wykorzystaniem tej technologii. Maj\u0105c na …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15893,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"yoast_head":"\nZesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Decyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu \u2013 podkre\u015bla Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski w Stanowisku na temat szczepionek. Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w przedstawia ocen\u0119 korzystania ze szczepionek przygotowanych na bazie p\u0142odowych linii kom\u00f3rkowych podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nie wszystkie szczepionki by\u0142y lub s\u0105 produkowane z wykorzystaniem tej technologii. Maj\u0105c na …\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/KalwariaPakosc\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-01-15T09:00:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-01-21T18:59:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"250\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"248\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"pakosc-kalwaria\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/\",\"name\":\"Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria\",\"description\":\"Parafia Rzymsko \u2013 Katolicka p.w. Pana Jezusa Ukrzy\u017cowanego i Matki Bo\u017cej Bolesnej ul. Barci\u0144ska 60, 88\u2013170 Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg\",\"width\":250,\"height\":248},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/\",\"name\":\"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2021-01-15T09:00:58+00:00\",\"dateModified\":\"2021-01-21T18:59:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#\/schema\/person\/af10b943be0760709227d060eadcb2aa\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#\/schema\/person\/af10b943be0760709227d060eadcb2aa\",\"name\":\"pakosc-kalwaria\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e7049d338b55eac6a0027ff3218b8d02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e7049d338b55eac6a0027ff3218b8d02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"pakosc-kalwaria\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/KalwariaPakosc\/\"],\"url\":\"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/author\/pakosc-kalwaria\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","og_description":"Decyzja o szczepieniu jest kwesti\u0105 wyboru danej osoby dokonanym przez ni\u0105 w sumieniu \u2013 podkre\u015bla Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych Konferencji Episkopatu Polski w Stanowisku na temat szczepionek. Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w przedstawia ocen\u0119 korzystania ze szczepionek przygotowanych na bazie p\u0142odowych linii kom\u00f3rkowych podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nie wszystkie szczepionki by\u0142y lub s\u0105 produkowane z wykorzystaniem tej technologii. Maj\u0105c na …","og_url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/","og_site_name":"Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/KalwariaPakosc\/","article_published_time":"2021-01-15T09:00:58+00:00","article_modified_time":"2021-01-21T18:59:14+00:00","og_image":[{"width":250,"height":248,"url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary","twitter_misc":{"Napisane przez":"pakosc-kalwaria","Szacowany czas czytania":"15 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#website","url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/","name":"Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","description":"Parafia Rzymsko \u2013 Katolicka p.w. Pana Jezusa Ukrzy\u017cowanego i Matki Bo\u017cej Bolesnej ul. Barci\u0144ska 60, 88\u2013170 Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#primaryimage","inLanguage":"pl-PL","url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg","contentUrl":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/KEPlogo_nowe.jpg","width":250,"height":248},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#webpage","url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/","name":"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19 - Pako\u015b\u0107 \u2013 Kalwaria","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#primaryimage"},"datePublished":"2021-01-15T09:00:58+00:00","dateModified":"2021-01-21T18:59:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#\/schema\/person\/af10b943be0760709227d060eadcb2aa"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/2021\/01\/15\/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid-19\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zesp\u00f3\u0142 Ekspert\u00f3w ds. Bioetycznych KEP ws. szczepionek przeciwko Covid-19"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#\/schema\/person\/af10b943be0760709227d060eadcb2aa","name":"pakosc-kalwaria","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/#personlogo","inLanguage":"pl-PL","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e7049d338b55eac6a0027ff3218b8d02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e7049d338b55eac6a0027ff3218b8d02?s=96&d=mm&r=g","caption":"pakosc-kalwaria"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/KalwariaPakosc\/"],"url":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/author\/pakosc-kalwaria\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16205"}],"collection":[{"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16205"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16206,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16205\/revisions\/16206"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pakosc-kalwaria.franciszkanie.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}